Fakty zamiast strachu – mobilność edukacyjna seniorów wobec fałszywych treści dotyczących zmian klimatycznych.

2026-1-PL01-KA122-ADU-000404832

Fundacja „Zorientowani na Rozwój”

Centro Studi di Cultura Europea

Projekt powstał jako bezpośrednia odpowiedź na problemy zaobserwowane podczas codziennej pracy Fundacji „Zorientowani na Rozwój” z osobami starszymi mieszkającymi na terenach wiejskich powiatu iławskiego.

Fundacja od kilku lat prowadzi działania edukacyjne i aktywizujące skierowane przede wszystkim do seniorów z Radomka i okolicznych miejscowości. Są wśród nich zajęcia językowe, sportowe, kulturalne, gry miejskie, zajęcia związane z orientacją w terenie oraz projekty międzynarodowe realizowane w ramach programu Erasmus+. Obecnie w regularnych działaniach Fundacji uczestniczy około 80 słuchaczy w wieku senioralnym. Wielu z nich mieszka w niewielkich miejscowościach, w których dostęp do edukacji pozaformalnej, kultury, transportu publicznego czy specjalistycznych zajęć dla osób starszych pozostaje znacznie mniejszy niż w dużych miastach.

Szczególnie ważnym doświadczeniem prowadzącym do powstania projektu była realizacja wcześniejszego przedsięwzięcia „Eco-Math Adventure – Łączymy naturę, liczby i orientację!”. Podczas zajęć poświęconych ekologii okazało się, że wielu seniorów powiela nieprawdziwe lub mocno uproszczone informacje dotyczące klimatu i środowiska. Pojawiały się przekonania, że chłodne lato przeczy globalnemu ociepleniu, segregowanie odpadów nie ma sensu, ponieważ wszystkie odpady i tak trafiają do jednego pojazdu, spalanie śmieci czy liści nie powoduje realnych szkód, a odnawialne źródła energii są przede wszystkim elementem sporu politycznego.

Doświadczenie to pokazało, że problem jest znacznie szerszy niż brak pojedynczych informacji. Dotyczy sposobu docierania do wiedzy, rozpoznawania wiarygodnych źródeł, rozumienia danych oraz odróżniania faktów naukowych od opinii, emocjonalnych przekazów i dezinformacji.

Seniorzy mieszkający w małych miejscowościach mają często ograniczony dostęp do rzetelnej edukacji klimatycznej i przyrodniczej. Wiele informacji czerpią przede wszystkim z telewizji, rozmów w lokalnym środowisku lub przypadkowo napotykanych treści internetowych. Jednocześnie temat zmian klimatycznych bywa przedstawiany jako odległy, polityczny lub niezwiązany z codziennym życiem mieszkańców wsi.

Projekt wychodzi z zupełnie innego założenia. Zmiany klimatyczne można wyjaśniać poprzez sprawy, które są bliskie każdemu człowiekowi: jakość powietrza, koszty energii, ogrzewanie domu, gospodarkę odpadami, stan gleby, dostęp do wody, zdrowie czy zmieniające się warunki prowadzenia gospodarstw rolnych.

Drugim impulsem do stworzenia projektu była potrzeba rozwijania metod pracy samej Fundacji. Dotychczasowi edukatorzy posiadają duże doświadczenie w prowadzeniu zajęć dla seniorów, jednak tematyka dezinformacji klimatycznej wymaga dodatkowych kompetencji. Nie wystarczy przedstawić poprawne dane. Trzeba potrafić rozmawiać o nich w sposób zrozumiały, spokojny i niekonfrontacyjny, odnoszący się do codziennych doświadczeń osób starszych.

Dlatego projekt łączy kilka obszarów: edukację klimatyczną i przyrodniczą, krytyczne myślenie, umiejętność korzystania z mediów, przeciwdziałanie dezinformacji, edukację europejską oraz włączenie społeczne mieszkańców obszarów wiejskich. We wniosku jako główne obszary tematyczne wskazano właśnie umiejętność korzystania z mediów i zwalczanie dezinformacji, umiejętności ekologiczne oraz rozwój obszarów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji.

Projekt ma także wymiar społeczny. Jego ideą nie jest jedynie przekazanie 25 uczestnikom określonego zestawu informacji. Chodzi o zmianę ich roli – z biernych odbiorców informacji w osoby, które potrafią samodzielnie zadawać pytania, sprawdzać źródła, analizować przekazy i rozmawiać o problemach środowiskowych w swoim najbliższym otoczeniu.

Działania są finansowane ze środków Uni Europejskiej, w ramach programu Erasmus+, w ramach AKCJI 1 Mobilność dorosłych osób uczących się i kadry edukacji dorosłych projekty krótkoterminowe (KA122-ADU).

01-09-2026

30-06-2027

Głównym celem projektu jest zwiększenie dostępu do wysokiej jakości edukacji ponadnarodowej dla 25 dorosłych słuchaczy o mniejszych szansach, będących seniorami z terenów wiejskich powiatu iławskiego. Projekt ma pomóc uczestnikom zdobyć podstawowe kompetencje przyrodnicze i ekologiczne oraz nauczyć ich rozpoznawania i weryfikowania fałszywych treści dotyczących zmian klimatycznych. Jednocześnie przedsięwzięcie ma prowadzić do trwałego rozwoju oferty edukacyjnej Fundacji.

Pierwszym ważnym celem jest włączenie społeczne i edukacyjne seniorów z małych miejscowości. Udział w międzynarodowej mobilności Erasmus+ pozwala osobom, które na co dzień mają ograniczony dostęp do podobnych możliwości edukacyjnych, stać się uczestnikami europejskiego procesu uczenia się. Kontakt z inną kulturą, środowiskiem edukacyjnym i osobami w podobnym wieku ma wzmacniać poczucie sprawczości, samodzielności i przynależności do szerszej wspólnoty europejskiej.

Drugim celem jest zwiększenie odporności seniorów na dezinformację klimatyczną. Uczestnicy będą uczyć się odróżniać fakt od opinii, przekaz naukowy od manipulacji oraz wiarygodne źródło od treści, której jedynym zadaniem jest wzbudzenie emocji. Szczególna uwaga zostanie poświęcona przekazom pojawiającym się w mediach, internecie i codziennych rozmowach.

Seniorzy będą poznawać sposoby sprawdzania informacji, analizowania nagłówków prasowych i postów internetowych, wyszukiwania źródła danych oraz korzystania z portali fact-checkingowych, stron instytucji krajowych i źródeł europejskich. Projekt ma rozwijać nawyk: „najpierw sprawdzam, później przekazuję dalej”.

Trzecim celem jest przełożenie wiedzy na codzienne decyzje i działania lokalne. Edukacja klimatyczna nie powinna kończyć się na prezentacji czy warsztacie. Uczestnicy mają dostrzec związek między globalnymi procesami a własnym życiem – sposobem ogrzewania domu, zużyciem energii, segregowaniem odpadów, jakością powietrza czy ochroną lokalnego środowiska.

Po zakończeniu mobilności seniorzy mają zostać zaangażowani między innymi w lokalne działania proekologiczne, społeczne audyty dotyczące segregacji odpadów, działania informacyjne oraz edukację sąsiedzką i międzypokoleniową. Projekt zakłada uruchomienie co najmniej trzech lokalnych inicjatyw proekologicznych oraz działań edukacyjnych prowadzonych przez samych uczestników.

Czwartym celem jest trwałe rozwinięcie oferty Fundacji „Zorientowani na Rozwój”. Wiedza zdobyta podczas mobilności nie ma pozostać doświadczeniem jednej grupy. Na podstawie obserwacji metod stosowanych przez organizację przyjmującą Fundacja przygotuje nowy program warsztatowy dotyczący edukacji klimatycznej, przyrodniczej i przeciwdziałania dezinformacji.

Powstanie minimum 8 scenariuszy zajęć, a nowe działania mają objąć przynajmniej 45 osób, w tym co najmniej 20 nowych seniorów. Do oferty zostaną włączone między innymi warsztaty dotyczące analizy przekazów medialnych, sprawdzania danych, jakości powietrza, odpadów, energii oraz praktycznych zachowań prośrodowiskowych.

Osiągnięcie celów będzie mierzone między innymi poprzez testy wiedzy przed i po mobilności, ankiety ewaluacyjne, obserwację uczestników oraz analizę ich dalszej aktywności. Projekt zakłada między innymi wzrost podstawowych kompetencji przyrodniczych i ekologicznych o minimum 30 punktów procentowych oraz znaczący wzrost umiejętności rozpoznawania mitów klimatycznych.

Bezpośrednią grupę docelową projektu stanowi 25 osób w wieku senioralnym – 60+, będących stałymi słuchaczami Fundacji „Zorientowani na Rozwój”. Uczestnicy będą pochodzić z niewielkich miejscowości powiatu iławskiego, przede wszystkim z Radomka, Karasia, Wikielca i Szeplerzyny. Są to miejscowości wiejskie, w których dostęp do rozbudowanej oferty edukacyjnej, społecznej czy kulturalnej jest znacznie bardziej ograniczony niż w większych ośrodkach.

Projekt został zaprojektowany w taki sposób, aby 100% uczestników mobilności stanowiły osoby o mniejszych szansach. Oznacza to świadome kierowanie wsparcia do osób, które napotykają bariery utrudniające uczestnictwo w edukacji pozaformalnej i międzynarodowej.

Jedną z podstawowych barier jest samo miejsce zamieszkania. Uczestnicy pochodzą z terenów wiejskich, na których występuje między innymi ograniczony dostęp do transportu publicznego, zajęć edukacyjnych, wydarzeń kulturalnych czy specjalistycznego wsparcia dla seniorów.

Drugą barierą jest sytuacja ekonomiczna. W grupie znajdują się przede wszystkim emeryci i renciści, dla których samodzielne sfinansowanie zagranicznego wyjazdu edukacyjnego byłoby w praktyce bardzo trudne lub niemożliwe.

Znaczenie ma również bariera językowa. Dla wielu uczestników wyjazd zagraniczny oraz udział w międzynarodowym środowisku edukacyjnym będzie wymagającym doświadczeniem, dlatego projekt przewiduje odpowiednie przygotowanie uczestników oraz obecność osób wspierających.

Część uczestników może doświadczać dodatkowych trudności związanych z niepełnosprawnością, samotnym zamieszkiwaniem czy ograniczoną mobilnością. Kryteria rekrutacyjne zostały więc opracowane tak, aby premiować osoby znajdujące się w szczególnie niekorzystnej sytuacji.

Dodatkowe punkty w rekrutacji przewidziano dla osób spełniających kryterium ekonomiczne, posiadających orzeczenie o niepełnosprawności oraz mieszkających samotnie. Pierwszeństwo mają również osoby, które wcześniej nie uczestniczyły w mobilnościach programu Erasmus+, a dodatkowo uwzględniona zostanie potrzeba większego włączenia mężczyzn, którzy według doświadczeń Fundacji rzadziej angażują się w działania edukacyjne.

Istotną cechą grupy docelowej jest także wykluczenie edukacyjne w obszarze ekologii i klimatu. Projekt kierowany jest do osób, które nie posiadają specjalistycznego przygotowania przyrodniczego i często nie miały wcześniej możliwości uczestniczenia w systematycznej edukacji dotyczącej zmian klimatycznych, dezinformacji czy krytycznej analizy mediów.

Nie oznacza to jednak, że seniorzy mają pozostać jedynie odbiorcami przygotowanych dla nich zajęć. Projekt zakłada aktywną rolę uczestników. Będą dyskutować, analizować przypadki, porównywać informacje, brać udział w działaniach terenowych, przygotowywać własne materiały i mini kampanie, a po powrocie dzielić się zdobytą wiedzą ze społecznością lokalną.

W szerszej perspektywie grupą odbiorców projektu będą także pozostali seniorzy korzystający z działalności Fundacji oraz mieszkańcy lokalnych miejscowości. Nowe scenariusze zajęć, działania informacyjne, spotkania i inicjatywy społeczne mają sprawić, że rezultaty projektu dotrą znacznie dalej niż do 25 bezpośrednich uczestników mobilności.

Najważniejszym działaniem projektu będzie 9-dniowa grupowa mobilność edukacyjna 25 seniorów do Włoch. Uczestnikom będą towarzyszyć trzy osoby wspierające.

Organizacją przyjmującą będzie Centro Studi di Cultura Europea, działające na Sycylii, w rejonie Roccalumery. Wybór partnera jest ściśle związany z tematyką projektu. Organizacja posiada doświadczenie zarówno w pracy edukacyjnej z osobami starszymi, jak i w prowadzeniu działań dotyczących ekologii oraz przeciwdziałania dezinformacji klimatycznej. Dodatkowym atutem jest działalność w środowisku o charakterze wiejskim, dzięki czemu prezentowane rozwiązania mogą być łatwiej odnoszone do realiów uczestników z powiatu iławskiego.

Program mobilności został pomyślany jako intensywna edukacja pozaformalna, łącząca wiedzę, praktyczne doświadczenie i kontakt z lokalnym środowiskiem. Każdego dnia przewidziano część kulturową, około sześciu godzin właściwych działań edukacyjnych oraz czas przeznaczony na wspólne podsumowanie i ewaluację.

Program obejmie między innymi debaty ekologiczne, analizę przypadków dezinformacji klimatycznej, mini kampanie ekologiczne, zajęcia terenowe, edukację klimatyczną, pracę z Celami Zrównoważonego Rozwoju oraz analizę popularnych mitów klimatycznych z wykorzystaniem narzędzi fact-checkingowych.

Jednym z podstawowych tematów będzie różnica pomiędzy pogodą a klimatem. Seniorzy będą pracować na przykładach temperatur, opadów i sezonowości występujących w Polsce i we Włoszech, aby nauczyć się rozpoznawać błędne wnioski wynikające z traktowania pojedynczego zjawiska pogodowego jako dowodu na istnienie lub nieistnienie długofalowych zmian klimatycznych.

Osobny blok poświęcony zostanie mitom klimatycznym i ekologicznym. Uczestnicy będą analizować między innymi informacje dotyczące segregowania odpadów, spalania śmieci, odnawialnych źródeł energii czy jakości powietrza. Zamiast otrzymywania gotowych odpowiedzi będą ćwiczyć proces sprawdzania informacji: identyfikowanie źródła, szukanie danych, porównywanie informacji oraz ocenę wiarygodności przekazu.

Ważnym elementem programu będzie fact-checking. Seniorzy nauczą się korzystać z wiarygodnych portali oraz stron instytucji krajowych i europejskich, a także rozpoznawać charakterystyczne cechy treści wprowadzających w błąd. Będą analizować tytuły artykułów, przekazy z mediów społecznościowych oraz popularne narracje dotyczące środowiska.

Zajęcia będą obejmować również interpretowanie prostych danych dotyczących jakości powietrza, gospodarki odpadami i zużycia energii. Chodzi przede wszystkim o rozwijanie praktycznych kompetencji pozwalających uczestnikom lepiej rozumieć informacje, z którymi stykają się w codziennym życiu.

W programie znajdzie się także perspektywa europejska. Seniorzy będą poznawać wybrane Cele Zrównoważonego Rozwoju oraz zastanawiać się, jak można je przełożyć na realia małej miejscowości i własnego gospodarstwa domowego. Ważnym elementem będzie pokazanie związku między działaniami środowiskowymi podejmowanymi na poziomie europejskim a codziennym życiem mieszkańców terenów wiejskich.

Projekt będzie obejmował również zajęcia terenowe i kontakt z lokalnym środowiskiem Sycylii. Dzięki temu edukacja nie będzie ograniczała się do sali warsztatowej. Uczestnicy będą mogli obserwować konkretne rozwiązania, porównywać doświadczenia Polski i Włoch oraz rozmawiać z przedstawicielami lokalnej społeczności.

Każdy dzień zakończy się ewaluacją grupową, dzięki której uczestnicy będą mogli uporządkować zdobytą wiedzę, wskazać najważniejsze wnioski oraz zgłaszać swoje potrzeby. Efekty uczenia się zostaną dodatkowo zweryfikowane poprzez porównanie testów przeprowadzonych przed mobilnością i po jej zakończeniu.

54 876,00 euro

54 876,00 euro