Zorientowani na włączenie społeczne! – mobilność trenerów biegów na orientację na rzecz aktywizacji młodzieży z niepełnosprawnością ruchową oraz intelektualną.

2025-1-PL01-KA182-SPO-000297051

Fundacja „Zorientowani na Rozwój”

Ronneby OK

Projekt powstał jako odpowiedź na bardzo konkretną potrzebę dostrzeżoną podczas codziennej pracy Fundacji „Zorientowani na Rozwój” z dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnościami.

Fundacja od początku swojej działalności wykorzystuje biegi na orientację jako narzędzie aktywizacji, edukacji i integracji społecznej. Jej założyciele są związani z polskim orienteeringiem od wielu lat, a działalność organizacji opiera się na przekonaniu, że sport może być dostępny dla osób w różnym wieku, o różnym poziomie sprawności i różnych potrzebach. Fundacja prowadzi zajęcia sportowe, warsztaty, wydarzenia rodzinne i integracyjne, współpracuje ze szkołami oraz placówkami specjalistycznymi, a w swojej działalności łączy ruch, edukację i pracę społeczną.

Szczególnie ważnym obszarem działalności stała się praca z młodymi osobami posiadającymi orzeczenie o niepełnosprawności. Fundacja współpracuje między innymi ze specjalnymi ośrodkami szkolno-wychowawczymi, szkołami specjalnymi oraz placówkami terapeutycznymi. W zajęciach uczestniczą młodzi ludzie z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi.

Dotychczas Fundacja wprowadzała do pracy z tymi grupami proste elementy orientacji sportowej – łatwiejsze wersje map, gry terenowe, zabawy związane z poszukiwaniem punktów czy bardziej czytelne oznaczenia. Doświadczenia te pokazały, że orientacja sportowa ma ogromny potencjał integracyjny, ale równocześnie wymaga od trenerów szczególnego przygotowania.

Największym wyzwaniem stało się więc nie samo przekonanie młodzieży do aktywności, lecz takie dostosowanie metod treningowych, aby sport był rzeczywiście dostępny dla każdego. Wśród potrzeb zidentyfikowanych przez trenerów znalazły się między innymi zasady bezpieczeństwa podczas pracy z osobami poruszającymi się na wózkach, projektowanie dostępnych tras, dostosowanie materiałów do potrzeb osób z niepełnosprawnością intelektualną, motywowanie młodzieży o mniejszych szansach, współpraca z rodzicami i opiekunami oraz znajomość zasad pierwszej pomocy.

Naturalnym kierunkiem rozwoju stała się orientacja precyzyjna. Jest to odmiana sportu orientacyjnego szczególnie dobrze odpowiadająca idei włączenia społecznego, ponieważ rezultat nie zależy przede wszystkim od szybkości poruszania się uczestnika. Kluczowe są dokładność, obserwacja terenu, interpretowanie mapy i podejmowanie właściwych decyzji. Dzięki temu w zajęciach mogą uczestniczyć również osoby o ograniczonej sprawności ruchowej.

Projekt wyrósł także z doświadczeń wcześniejszej współpracy międzynarodowej Fundacji. W poprzednim projekcie Erasmus+ trenerzy współpracowali ze szwedzkim klubem Ronneby OK przy poszukiwaniu metod aktywizowania poprzez orienteering dzieci i młodzieży z doświadczeniem uchodźstwa. Podczas tej współpracy szczególną uwagę zwrócono na doświadczenie szwedzkich trenerów w pracy z młodymi osobami o specjalnych potrzebach. Stało się to impulsem do kontynuowania partnerstwa i skoncentrowania kolejnej mobilności właśnie na dostępności sportu dla osób z niepełnosprawnościami.

W centrum projektu znajduje się prosta idea: sprawność fizyczna nie powinna decydować o tym, czy młody człowiek może uczestniczyć w sporcie, rozwijać się, rywalizować i czuć się częścią grupy.

Dlatego projekt łączy rozwój zawodowy kadry sportowej z bardzo konkretną zmianą społeczną – zwiększeniem dostępności sportu powszechnego dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami.

Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Erasmus+ w ramach AKCJI 1 Mobilność pracowników w dziedzinie sportu (Mobilność kadry sportowej, KA182-SPO).

01-07-2025

28-02-2026

Najważniejszym celem projektu jest zwiększenie dostępności sportu dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością ruchową i intelektualną poprzez podniesienie kompetencji kadry sportowej Fundacji „Zorientowani na Rozwój”.

Fundacja chce stworzyć warunki, w których orientacja sportowa będzie mogła być prowadzona nie obok osób z niepełnosprawnościami, ale wspólnie z nimi i z uwzględnieniem ich rzeczywistych możliwości.

Pierwszym celem jest podniesienie poziomu wiedzy i praktycznych umiejętności 10 osób należących do kadry sportowej. Uczestnicy mają nauczyć się organizowania zajęć z orientacji precyzyjnej oraz dostosowywania klasycznych form biegów na orientację do potrzeb osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności.

Szczególnie ważne jest poznanie samej orientacji precyzyjnej – jej zasad, technik, możliwości edukacyjnych i terapeutycznych oraz różnic w stosunku do klasycznych biegów na orientację.

Kolejnym celem jest rozwinięcie umiejętności projektowania dostępnych materiałów edukacyjnych. Trenerzy mają nauczyć się przygotowywać mapy, karty pracy, zadania i instrukcje w taki sposób, aby mogły z nich korzystać osoby o zróżnicowanych możliwościach poznawczych i ruchowych.

Projekt kładzie duży nacisk na bezpieczeństwo uczestników zajęć. Kadra ma poznać zasady planowania dostępnych i bezpiecznych tras, prowadzenia aktywności terenowych z osobami poruszającymi się na wózkach oraz właściwego reagowania w sytuacjach wymagających wsparcia.

Integralną częścią mobilności będzie również rozwijanie kompetencji z zakresu pierwszej pomocy, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji mogących wystąpić podczas zajęć sportowych prowadzonych dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową lub intelektualną.

Kolejnym celem jest lepsze przygotowanie trenerów do współpracy z rodzicami i opiekunami młodych osób z niepełnosprawnościami. Projekt zakłada, że skuteczna aktywizacja sportowa młodego człowieka wymaga również budowania relacji z jego najbliższym otoczeniem. Trener powinien potrafić wytłumaczyć korzyści wynikające z aktywności, odpowiedzieć na obawy rodziców i zachęcić ich do wspierania dziecka, a w miarę możliwości również do wspólnego uczestnictwa w zajęciach.

Projekt ma także cel instytucjonalny. Fundacja chce wykorzystać rezultaty mobilności do stworzenia nowego programu „Zorientowani na włączenie społeczne!”, który będzie prowadzony w placówkach specjalnych.

Planowane jest objęcie programem minimum 100 młodych osób w wieku 12–22 lat, z których 100% stanowić będą osoby z niepełnosprawnościami. Program ma zostać wdrożony w co najmniej trzech specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych i obejmować 10 grup, dla których przewidziano minimum osiem spotkań.

Bardzo istotnym celem jest również promowanie aktywności fizycznej ponad podziałami społecznymi. Projekt pokazuje sport jako przestrzeń budowania równości, akceptacji różnorodności i włączenia społecznego. Fundacja chce zwiększać udział w aktywności fizycznej osób, które nadal stosunkowo rzadko mają dostęp do regularnych, dobrze dostosowanych zajęć sportowych.

Projekt ma również wzmacniać europejską współpracę środowiska trenerskiego. Kontakty nawiązane podczas mobilności mają służyć późniejszej wymianie doświadczeń, konsultowaniu trudnych przypadków, superwizji metod pracy oraz tworzeniu kolejnych inicjatyw międzynarodowych.

Projekt posiada dwie ściśle powiązane grupy docelowe. Bezpośrednimi uczestnikami mobilności jest 10 osób należących do kadry Fundacji „Zorientowani na Rozwój”, natomiast ostatecznymi odbiorcami rezultatów są dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami, dla których trenerzy będą po powrocie prowadzić regularne działania sportowe.

Kadra sportowa

W 8-dniowej obserwacji pracy w Szwecji weźmie udział 10 osób związanych z organizacją sportu powszechnego: dziewięciu przedstawicieli środowiska orientacji sportowej oraz jedna osoba wspierająca organizację zajęć dla osób z niepełnosprawnościami. W grupie znajdują się trenerzy, instruktorzy, sędziowie, budowniczowie tras, kartografowie oraz osoba wspierająca uczestników z niepełnosprawnością. Uczestnicy posiadają duże doświadczenie w klasycznej orientacji sportowej, ale potrzebują specjalistycznych kompetencji pozwalających wykorzystywać tę dyscyplinę w pracy z osobami o szczególnych potrzebach. Projekt zakłada również równowagę płci – w mobilności ma uczestniczyć pięć kobiet i pięciu mężczyzn. Preferowany był udział osób, które wcześniej nie uczestniczyły w podobnej mobilności Fundacji, tak aby rezultaty programu Erasmus+ obejmowały możliwie szeroką część zespołu.

Uczestnicy pracują na co dzień z dziećmi i młodzieżą o specjalnych potrzebach. Nie rozpoczynają więc nauki od podstaw dotyczących pracy sportowej – są doświadczonymi trenerami. Potrzebują natomiast nowego, specjalistycznego warsztatu dotyczącego dostępności, orientacji precyzyjnej oraz pracy w grupach o bardzo zróżnicowanym poziomie sprawności.

Dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami

Drugą, a z punktu widzenia społecznego najważniejszą grupą projektu są młodzi ludzie, którzy będą korzystać z kompetencji zdobytych przez trenerów po ich powrocie ze Szwecji. Fundacja współpracuje między innymi ze Specjalnym Ośrodkiem Szkolno-Wychowawczym nr 2 w Gdyni, SOSW w Wejherowie, Zespołem Szkół Specjalnych nr 17 w Gdyni, Placówką Specjalistyczno-Terapeutyczną „Jodłowy Dom” w Gdańsku oraz placówką dla młodzieży z doświadczeniem uchodźstwa w Kościerzynie.

Ostatecznymi odbiorcami będą osoby w wieku około 12–22 lat posiadające orzeczenia o niepełnosprawności – przede wszystkim młodzież z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową oraz niepełnosprawnościami sprzężonymi. Część uczestników może poruszać się z wykorzystaniem wózka. Inni potrzebują prostszych instrukcji, materiałów przygotowanych z wykorzystaniem bardziej czytelnej grafiki, większej liczby powtórzeń, dodatkowego wsparcia trenera lub opiekuna czy zmodyfikowanego poziomu trudności. Projekt odchodzi od założenia, że to uczestnik powinien dostosować się do istniejących zajęć. To zajęcia mają zostać zaprojektowane w taki sposób, aby odpowiadały uczestnikowi. Dlatego przewidziane jest dostosowywanie tras, map, zasad gry, sposobów oznaczania punktów kontrolnych, czasu trwania zadań i metod komunikacji. Ważną częścią grupy docelowej są również rodzice i opiekunowie młodzieży. Ich zaangażowanie ma zwiększać bezpieczeństwo, motywację i trwałość uczestnictwa młodych osób w sporcie. Projekt zakłada więc nie tylko pracę z zawodnikiem, ale również budowanie bardziej świadomego otoczenia wspierającego jego aktywność. Docelowo lokalnym programem „Zorientowani na włączenie społeczne!” ma zostać objętych minimum 100 dzieci i młodych osób z niepełnosprawnościami.

Najważniejszym działaniem projektu jest 8-dniowa obserwacja pracy w szwedzkim klubie Ronneby OK, w której uczestniczyć będzie 10 przedstawicieli kadry Fundacji „Zorientowani na Rozwój”.

Ronneby OK został wybrany ze względu na doświadczenie klubu w organizowaniu orientacji sportowej oraz włączaniu do zajęć osób z niepełnosprawnościami. Projekt stanowi jednocześnie kontynuację wcześniejszej dobrej współpracy obu organizacji.

Mobilność została pomyślana przede wszystkim jako praktyczna obserwacja pracy. Zamiast typowego szkolenia opartego wyłącznie na wykładach trenerzy będą przyglądali się rzeczywistym treningom, analizowali konkretne rozwiązania, wspólnie projektowali materiały i pracowali ze szwedzkimi trenerami. Szczególne znaczenie ma zastosowanie modelu 1:1 – jeden polski trener i jeden szwedzki mentor. Każdy uczestnik będzie miał możliwość bezpośredniego obserwowania pracy konkretnego specjalisty, konsultowania pytań i omawiania problemów pojawiających się podczas zajęć.

Przygotowanie przed mobilnością

Mobilność poprzedzona zostanie rozbudowanym przygotowaniem. Trenerzy wezmą udział w 10 spotkaniach językowych, podczas których będą pracować przede wszystkim nad specjalistycznym słownictwem angielskim związanym z orienteeringiem, treningiem, niepełnosprawnością oraz bezpieczeństwem. Zaplanowano także dwa spotkania kulturowe prowadzone wspólnie przez koordynatora projektu i przedstawiciela partnera szwedzkiego oraz dwa spotkania organizacyjne poświęcone podróży, zakwaterowaniu, ubezpieczeniu i indywidualnym potrzebom uczestników.

Program „Zorientowani na włączenie społeczne!”

Najważniejszym etapem rozpoczynającym się po mobilności będzie wykorzystanie zdobytej wiedzy w Polsce. Fundacja wdroży regularny program „Zorientowani na włączenie społeczne!” skierowany do dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami. Program ma rozpocząć się od roku szkolnego 2025/2026 i zostać wdrożony w minimum trzech specjalnych ośrodkach. Planowane jest utworzenie 10 grup, z których każda weźmie udział w minimum ośmiu spotkaniach. Łącznie wsparcie ma objąć co najmniej 100 młodych osób w wieku 12–22 lat, a 100% uczestników stanowić będą osoby z niepełnosprawnościami.

19 875,00 euro

19 875,00 euro