Zorientowani na wspólną przyszłość! - opracowanie narzędzi integracji społecznej młodzieży z doświadczeniem uchodźstwa.

2025-1-PL01-KA210-YOU000353659

Fundacja „Zorientowani na Rozwój”

Ronneby OK

Projekt powstał jako odpowiedź na zmieniające się potrzeby młodzieży z doświadczeniem uchodźstwa, przede wszystkim młodych osób z Ukrainy, które od kilku lat mieszkają w Polsce i Szwecji.

Pierwsze działania pomocowe po wybuchu pełnoskalowej wojny koncentrowały się przede wszystkim na zapewnieniu bezpieczeństwa, miejsca pobytu, żywności, opieki oraz możliwości kontynuowania edukacji. Z czasem coraz większego znaczenia zaczęły jednak nabierać potrzeby, których nie można rozwiązać wyłącznie poprzez wsparcie materialne czy naukę języka. Jedną z najważniejszych z nich jest potrzeba przynależności, budowania relacji rówieśniczych i rzeczywistego uczestnictwa w społeczności kraju przyjmującego.

Szczególnie trudna jest sytuacja nastolatków. Dorastanie samo w sobie wiąże się z intensywnymi zmianami, poszukiwaniem własnej tożsamości i miejsca w grupie. W przypadku młodego człowieka, który został zmuszony do opuszczenia swojego kraju, dochodzą do tego doświadczenia wojny, rozłąki z bliskimi, utraty dotychczasowego środowiska, bariery językowe i kulturowe oraz konieczność odnalezienia się w zupełnie nowej rzeczywistości.

Po kilku latach pobytu w Polsce i Szwecji wielu młodych uchodźców nadal funkcjonuje przede wszystkim w swoim dotychczasowym środowisku. Nawiązują relacje głównie z osobami, które mówią tym samym językiem i mają podobne doświadczenia. Jest to naturalny mechanizm zapewniający poczucie bezpieczeństwa, jednak w dłuższej perspektywie może utrudniać tworzenie więzi z lokalnymi rówieśnikami.

Problem działa również w drugą stronę. Młodzi ludzie z Polski czy Szwecji często nie wiedzą, w jaki sposób rozpocząć kontakt z rówieśnikiem z Ukrainy. Bariera językowa, niepewność oraz brak wspólnej przestrzeni do działania sprawiają, że obie grupy mogą funkcjonować obok siebie, ale nie razem. We wniosku projektowym zwrócono uwagę, że szczególnie brakuje praktycznych narzędzi integracji przeznaczonych dla starszych nastolatków w wieku 16–19 lat.

Fundacja „Zorientowani na Rozwój” zna ten problem z własnej praktyki. Organizacja prowadzi regularne działania dla młodzieży z Ukrainy przebywającej między innymi w Powiatowym Centrum Młodzieży w Garczynie, Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Kościerzynie oraz Domu Wczasów Dziecięcych w Wygoninie. Jednocześnie współpracuje z młodzieżą polską, prowadząc zajęcia i warsztaty z orientacji sportowej.

Podobne doświadczenia posiada szwedzki partner – Ronneby OK. Klub od 2022 roku prowadzi zajęcia dla młodzieży z doświadczeniem uchodźstwa i łączy w ramach wspólnych aktywności nastolatków z Ukrainy oraz ich szwedzkich rówieśników. Orienteering jest tam wykorzystywany nie tylko jako sport, ale również jako sposób poznawania nowej przestrzeni, współpracy i stopniowego włączania młodego człowieka w życie lokalnej społeczności.

Właśnie doświadczenia obu organizacji doprowadziły do powstania projektu.

Partnerstwo Fundacji „Zorientowani na Rozwój” i Ronneby OK nie jest przypadkowe. Organizacje rozpoczęły współpracę już wcześniej podczas projektu poświęconego aktywizacji młodzieży z doświadczeniem uchodźstwa poprzez biegi na orientację. Wymiana doświadczeń pokazała, że w obu krajach występują podobne problemy, ale jednocześnie partnerzy posiadają różne doświadczenia i dobre praktyki, które warto połączyć.

Tak narodziła się koncepcja stworzenia wspólnego, praktycznego narzędzia dla trenerów młodzieżowych, nauczycieli, pedagogów i organizacji społecznych, które pomoże inicjować integrację młodzieży uchodźczej z lokalnymi rówieśnikami.

Głównym narzędziem wybrano orienteering – biegi na orientację.

W tej dyscyplinie bardzo szybko okazuje się, że narodowość czy język nie są najważniejsze. Mapa wygląda podobnie dla każdego. Aby znaleźć punkt kontrolny, trzeba wspólnie analizować informacje, podejmować decyzje, dzielić się zadaniami i pomagać sobie nawzajem. Wspólne osiągnięcie celu staje się naturalnym pretekstem do rozmowy i nawiązania pierwszej relacji.

Projekt wykorzystuje więc sport nie jako cel sam w sobie, lecz jako neutralną przestrzeń spotkania młodych ludzi z różnych środowisk.

Partnerzy chcą odejść od integracji rozumianej jako jednorazowe wydarzenie czy spotkanie informacyjne. Celem jest stworzenie mechanizmów, które można regularnie wykorzystywać w pracy z grupami wielokulturowymi i które pozwolą młodym ludziom poznawać się poprzez wspólne doświadczenie, działanie i współpracę.

Dlatego istotą projektu będzie nie tylko organizacja warsztatów, ale również skatalogowanie doświadczeń Polski i Szwecji, opracowanie gotowych scenariuszy zajęć, ich przetestowanie oraz udostępnienie innym organizacjom w otwartym dostępie.

Projekt bezpośrednio wpisuje się w priorytety programu Erasmus+: włączenie społeczne i różnorodność, reagowanie na skutki wojny w Ukrainie oraz podnoszenie jakości i innowacyjności pracy z młodzieżą.

Działanie finansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Erasmus+. Typ akcji: Akcja 2 Partnerstwa na rzecz współpracy – Partnerstwa na małą skalę (KA210-YOU)

01-11-2025

31-08-2026

Głównym celem projektu jest opracowanie i przetestowanie trwałych narzędzi służących integracji społecznej młodzieży z doświadczeniem uchodźstwa z ich rówieśnikami z krajów przyjmujących – Polski i Szwecji – z wykorzystaniem orienteeringu i metod edukacji pozaformalnej.

Pierwszym celem jest stworzenie przestrzeni do rzeczywistego spotkania młodzieży uchodźczej i lokalnej.

Projekt nie zakłada prowadzenia osobnych zajęć „dla uchodźców”. Przeciwnie – najważniejsze działania mają być realizowane w grupach mieszanych. Młodzi ludzie z Ukrainy będą współpracować z rówieśnikami z Polski i Szwecji, wspólnie wykonywać zadania, poruszać się w terenie, rozwiązywać problemy i uczestniczyć w ćwiczeniach integracyjnych.

Dzięki temu integracja ma następować w sposób naturalny, poprzez wspólne doświadczenie.

Drugim celem jest zmniejszenie barier językowych, kulturowych i społecznych, z którymi mierzą się młodzi uchodźcy. Orienteering pozwala rozpocząć współpracę nawet wtedy, gdy uczestnicy nie posługują się biegle tym samym językiem. Wspólna mapa, cel, trasa i zadanie stwarzają sytuację, w której komunikacja pojawia się jako naturalna potrzeba.

Projekt ma jednocześnie rozwijać u młodzieży umiejętność współpracy, komunikacji, podejmowania decyzji, wzajemnego zaufania i rozwiązywania problemów.

Trzecim celem jest podniesienie jakości pracy trenerów młodzieżowych w Polsce i Szwecji.

W projekcie uczestniczyć będzie 20 trenerów i pracowników młodzieżowych – po 10 z każdej organizacji partnerskiej. Są to osoby, które już pracują z nastolatkami z doświadczeniem uchodźstwa. Projekt pozwoli im wymienić doświadczenia, poznać metody partnera oraz wspólnie zastanowić się, które działania są najbardziej skuteczne.

Trenerzy będą uczyć się między innymi, jak prowadzić zajęcia w grupie wielokulturowej, jak projektować ćwiczenia dla osób z barierą językową, jak wykorzystywać sport do budowania relacji i w jaki sposób tworzyć bezpieczne warunki do współpracy młodzieży pochodzącej z różnych środowisk. Baska_Ka2

Czwartym kluczowym celem jest opracowanie trwałego rezultatu edukacyjnego – skryptu „Zorientowani na wspólną przyszłość!”.

Nie chodzi o publikację o charakterze wyłącznie teoretycznym. Skrypt ma przede wszystkim dostarczać gotowych narzędzi do pracy: scenariuszy warsztatów, ćwiczeń integracyjnych oraz metod wykorzystujących orientację sportową.

Materiał ma zostać opracowany w trzech wersjach językowych: polskiej, szwedzkiej i angielskiej. Każda wersja ma liczyć minimum 100 stron, a dokument będzie dostępny na otwartej licencji CC BY-SA, dzięki czemu również inne organizacje będą mogły bezpłatnie korzystać z wypracowanych rezultatów.

Projekt zakłada przygotowanie scenariuszy dostosowanych do dwóch grup wiekowych: 13–15 lat oraz 16–19 lat. Jest to szczególnie ważne, ponieważ potrzeby młodszego nastolatka i osoby znajdującej się już u progu dorosłości są bardzo różne.

Kolejnym celem jest przetestowanie i skalowanie opracowanych metod w rzeczywistych grupach młodzieżowych. Wypracowane scenariusze nie zostaną więc jedynie napisane przez ekspertów. Zostaną wykorzystane podczas zajęć z młodzieżą, a opinie uczestników i trenerów posłużą do ich poprawy.

Projekt ma również zwiększyć kompetencje społeczne młodzieży z krajów przyjmujących. Integracja nie jest bowiem procesem jednostronnym. Młody Polak czy Szwed również musi nauczyć się współpracować z osobą o innym doświadczeniu, języku czy kulturze.

Projekt ma więc wspierać otwartość, empatię, akceptację różnorodności i odpowiedzialność za atmosferę we własnej grupie rówieśniczej.

W dłuższej perspektywie partnerzy chcą stworzyć narzędzie możliwe do wykorzystania przez szkoły, organizacje pozarządowe, kluby sportowe, ośrodki młodzieżowe, placówki pracujące z uchodźcami i inne instytucje zajmujące się integracją społeczną młodych ludzi.

Dzięki temu rezultaty projektu mają funkcjonować znacznie dłużej niż sam 10-miesięczny okres jego realizacji.

Pierwszą grupę stanowi 20 trenerów i pracowników młodzieżowych – po 10 z Polski i Szwecji.

Po stronie polskiej będą to przede wszystkim osoby prowadzące działania dla młodzieży ukraińskiej przebywającej w ośrodkach w Garczynie, Kościerzynie i Wygoninie. Uczestnicy mają posiadać przygotowanie pedagogiczne lub trenerskie oraz minimum dwuletnie doświadczenie w działaniach na rzecz młodych uchodźców.

Szwedzką grupę utworzą trenerzy Ronneby OK, którzy od 2022 roku pracują z młodzieżą ukraińską i lokalną młodzieżą szwedzką, wykorzystując orientację sportową i zajęcia integracyjne.

Trenerzy nie będą wyłącznie uczestnikami szkolenia. To oni staną się współtwórcami głównego rezultatu projektu. Po wymianie dobrych praktyk będą wspólnie opracowywać scenariusze, testować je oraz wprowadzać poprawki wynikające z doświadczeń młodzieży.

Kluczową grupą docelową projektu są nastolatkowie, którzy opuścili swój kraj na skutek wojny, przede wszystkim młodzi ludzie z Ukrainy.

Bezpośrednio w procesie testowania rezultatów uczestniczyć będzie 20 młodych uchodźców – po 10 w każdym kraju partnerskim. W każdej grupie znajdzie się:

• 5 osób w wieku 13–15 lat,
• 5 osób w wieku 16–19 lat.

Młodzi ludzie doświadczają wielu nakładających się barier. Należą do nich przede wszystkim bariera językowa, kulturowa, ekonomiczna oraz społeczna. Część uczestników doświadcza dodatkowego wykluczenia wynikającego z niepełnosprawności lub pobytu poza rodziną.

Szczególne znaczenie w projekcie ma młodzież przebywająca w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Kościerzynie. Są to między innymi młodzi wychowankowie ukraińskich placówek opiekuńczo-wychowawczych, którzy przebywają w Polsce bez rodziców i dodatkowo posiadają orzeczenia o niepełnosprawności. Projekt zakłada ich priorytetowe traktowanie oraz pełną dostępność działań.

Trzecią grupę stanowi 20 nastolatków z krajów przyjmujących – 10 z Polski i 10 ze Szwecji. Ich struktura wiekowa będzie odpowiadała grupie młodzieży uchodźczej: uczestnicy zostaną podzieleni na grupy 13–15 oraz 16–19 lat. Udział młodzieży lokalnej jest warunkiem osiągnięcia podstawowego celu projektu. Nie można bowiem mówić o integracji społecznej, jeżeli działania są realizowane wyłącznie wewnątrz grupy uchodźczej. Młodzi Polacy i Szwedzi mają stać się równorzędnymi uczestnikami całego procesu. Będą wspólnie z ukraińskimi rówieśnikami rozwiązywać zadania, uczestniczyć w biegach i grach orientacyjnych, dyskutować i wykonywać ćwiczenia wymagające współpracy. Łącznie bezpośrednimi uczestnikami warsztatów będzie więc 40 nastolatków – 20 z doświadczeniem uchodźstwa i 20 z lokalnych społeczności Polski i Szwecji.Trzecią grupę stanowi 20 nastolatków z krajów przyjmujących – 10 z Polski i 10 ze Szwecji.

Ich struktura wiekowa będzie odpowiadała grupie młodzieży uchodźczej: uczestnicy zostaną podzieleni na grupy 13–15 oraz 16–19 lat.

Udział młodzieży lokalnej jest warunkiem osiągnięcia podstawowego celu projektu. Nie można bowiem mówić o integracji społecznej, jeżeli działania są realizowane wyłącznie wewnątrz grupy uchodźczej.

Młodzi Polacy i Szwedzi mają stać się równorzędnymi uczestnikami całego procesu. Będą wspólnie z ukraińskimi rówieśnikami rozwiązywać zadania, uczestniczyć w biegach i grach orientacyjnych, dyskutować i wykonywać ćwiczenia wymagające współpracy.

Łącznie bezpośrednimi uczestnikami warsztatów będzie więc 40 nastolatków – 20 z doświadczeniem uchodźstwa i 20 z lokalnych społeczności Polski i Szwecji.

Pośrednią grupę docelową projektu tworzą natomiast wszystkie osoby i instytucje, które w przyszłości będą mogły wykorzystywać opracowany skrypt: nauczyciele, pedagodzy, trenerzy sportowi, youth workerzy, szkoły, organizacje pozarządowe, ośrodki młodzieżowe oraz placówki pracujące z osobami uchodźczymi.

Projekt obejmuje trzy główne działania, które tworzą spójny proces: najpierw wymianę doświadczeń pomiędzy trenerami z Polski i Szwecji, następnie wspólne opracowanie praktycznego materiału edukacyjnego, a na końcu przetestowanie przygotowanych metod podczas warsztatów z młodzieżą.

Mobilność trenerów młodzieżowych

Pierwszym kluczowym działaniem będzie międzynarodowa mobilność 20 trenerów i pracowników młodzieżowych z Polski i Szwecji, którzy na co dzień pracują z młodzieżą z doświadczeniem uchodźstwa. Spotkanie będzie służyło przede wszystkim wymianie doświadczeń, obserwacji dobrych praktyk oraz wspólnemu poszukiwaniu skutecznych metod integracji nastolatków z Ukrainy z ich rówieśnikami z krajów przyjmujących. Trenerzy będą analizować bariery, z którymi mierzą się młodzi uchodźcy, w szczególności bariery językowe, kulturowe i społeczne. Ważnym elementem będzie także obserwacja zajęć prowadzonych przez partnera szwedzkiego oraz rozmowy z trenerami i młodzieżą uczestniczącą w działaniach lokalnych. Mobilność będzie miała charakter praktyczny i warsztatowy. Uczestnicy będą wspólnie pracować nad sposobami wykorzystania orienteeringu jako narzędzia wspierającego integrację społeczną, budowanie relacji, współpracę w grupie oraz przełamywanie barier między młodzieżą pochodzącą z różnych środowisk. Podczas spotkania rozpoczną się również prace nad scenariuszami warsztatów, które później znajdą się w skrypcie projektu. Mobilność stanie się więc punktem wyjścia zarówno do rozwoju kompetencji trenerów, jak i do stworzenia trwałych narzędzi edukacyjnych.

Opracowanie skryptu „Zorientowani na wspólną przyszłość!”

Drugim głównym działaniem będzie przygotowanie praktycznego skryptu dla trenerów młodzieżowych, nauczycieli, pedagogów i innych osób pracujących z młodzieżą z doświadczeniem uchodźstwa. Skrypt będzie oparty na doświadczeniach obu organizacji partnerskich, dobrych praktykach omówionych podczas mobilności oraz materiałach wypracowanych wspólnie przez trenerów z Polski i Szwecji. Publikacja będzie zawierała gotowe scenariusze zajęć i ćwiczeń integracyjnych, przede wszystkim z wykorzystaniem orienteeringu jako narzędzia edukacji pozaformalnej i integracji społecznej. Materiały zostaną dostosowane do dwóch grup wiekowych: młodzieży w wieku 13–15 lat oraz starszych nastolatków w wieku 16–19 lat. Skrypt ma pomagać w pracy z grupami wielokulturowymi i odpowiadać na rzeczywiste problemy występujące podczas integracji młodzieży – między innymi barierę językową, trudności w nawiązywaniu pierwszego kontaktu, brak poczucia przynależności, wycofanie społeczne czy funkcjonowanie wyłącznie we własnej grupie narodowościowej. Materiały będą miały praktyczny charakter, tak aby mogły być wykorzystywane nie tylko przez trenerów specjalizujących się w biegach na orientację, ale także przez inne osoby pracujące z młodzieżą. Skrypt powstanie w trzech wersjach językowych: polskiej, szwedzkiej i angielskiej, a jego finalna wersja zostanie udostępniona w otwartym dostępie na licencji Creative Commons CC BY-SA. Dzięki temu z rezultatów projektu będą mogły korzystać także szkoły, organizacje pozarządowe, kluby sportowe, ośrodki młodzieżowe i inne instytucje pracujące z młodymi uchodźcami.

Warsztaty integracyjne dla młodzieży

Trzecim działaniem będzie seria warsztatów dla 40 nastolatków z Polski, Szwecji i Ukrainy. W zajęciach weźmie udział 20 młodych osób z doświadczeniem uchodźstwa oraz 20 ich rówieśników z krajów przyjmujących. Warsztaty będą służyły praktycznemu przetestowaniu materiałów opracowanych w ramach projektu. Zajęcia będą prowadzone z wykorzystaniem metod edukacji pozaformalnej, opartych na aktywnym uczestnictwie, współpracy, doświadczeniu i refleksji. Głównym narzędziem będzie orienteering, wykorzystywany nie tylko jako forma aktywności fizycznej, ale przede wszystkim jako sposób budowania relacji. Młodzież będzie wspólnie wykonywać zadania zespołowe, pracować z mapą, podejmować decyzje, planować trasę i szukać punktów kontrolnych. Ćwiczenia zostaną przygotowane tak, aby wymagały komunikacji i współdziałania osób pochodzących z różnych środowisk. Duży nacisk zostanie położony na budowanie zaufania, przełamywanie pierwszych barier, rozwijanie kompetencji społecznych oraz tworzenie poczucia przynależności do grupy. Warsztaty będą także okazją do sprawdzenia, które ćwiczenia najlepiej odpowiadają potrzebom uczestników. Informacje zwrotne od młodzieży i trenerów zostaną wykorzystane do udoskonalenia przygotowanych materiałów. Dzięki temu projekt nie zakończy się na opracowaniu teorii. Powstające narzędzia zostaną sprawdzone w rzeczywistych, międzynarodowych grupach młodzieżowych, a następnie będą mogły być wykorzystywane także po zakończeniu projektu.

60 000,00 euro

60 000,00 euro